هر نوع نشانه یا علامت ناخواسته یا نا مساعدی که در حین و یا به فاصله 24 ساعت از انتقال یک واحد خون یا فرآورده رخ می دهد، ناشی از تزریق خون است مگر خلافش ثابت شود .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  یکی از اشتباهات شایعی که رخ می دهد ،از فرد بیمار بر اساس فرم درخواست خون گیری می شود، ولی مشخصات فرد دیگری روی برچسب لوله نمونه بیمار نوشته می شود .

علائم و نشانه های عوارض حاد مرتبط با تزریق خون در بیماران هوشیار

* علائم عمومی :                        * علائم سیستم عصبی :
تب                                               گزگز اندام ها
درد قفسه سینه                           * علائم سیستم تنفسی :
درد کمر                                         تاکی پنه
درد عضلانی                                   تنگی نفس
سردرد                                            سرفه
احساس گرما در محل تزریق یا در طول رگ     ویز

* علائم قلبی – عروقی :                   * علائم گوارشی :
تغییرات ضربان                                تهوع
قلب (تاکی کاردی، برادیکاردی)          استفراغ
خونریزی                                          کرامپ شکمی
* علائم جلدی :                               * علائم کلیوی :
راش                                               تغییرات در حجم
کهیر                                              ادرار (الیگوری، آنوری)
خارش                                            تغییر در رنگ ادرار


علائم در بیمار غیر هوشیار :

* نبض ضعیف

* تب

* افت فشار خون یا افزایش فشار خون

* تغییر در رنگ ادرار

* افزایش خونریزی در محل جراحی

* تاکی کاردی، برادیکاردی

* الیگوری، آنوری

واکنش های حاد تزریق خون در ابتدای امر ممکن است ، تظاهرات یکسان داشته باشند بنابراین هر نشانه ای باید جدی گرفته شود و تزریق خون متوقف تا علت مشخص گردد.

بررسی نشانه های مهم عوارض حاد مرتبط با تزریق خون

تب :

افزایش 1 درجه سانتی گراد یا بیشتر در دمای پایه بدن طی تزریق خون و یا در طی 2-1 ساعت بعد از اتمام تزریق خون .

اقدامات فوری :

-قطع تزریق خون و باز نگاه داشتن مسیر وریدی با نرمال سالین

-چک مجدد علائم حیاتی

-تایید هویت بیمار با توجه به مستندات موجود (کیسه خون – فرم درخواست خون و…) به جهت کسب اطمینان از تزریق فرآورده مورد نظر به بیمار مورد نظر.

-اطلاع به پزشک معالج

-اطلاع به بانک خون

-ارسال کیسه و ست تزریق خون – نمونه خون و ادرار جدید از بیمار بعد از وقوع عارضه به بانک

-پیگیری و تحت نظر گرفتن شدید بیمار

(ادامه تزریق (البته پس از قطع اولیه خون) در FNHTR مورد بحث می باشد و بستگی به نظر پزشک معالج – وضعیت بالینی بیمار و نتایج آزمایشات انجام شده از جمله رد واکنش همولیتیک داشته و در صورت ادامه تزریق باید با نظارت دقیق و شدید پزشک معالج و پرستار انجام شود.

تنگی نفس

اقدامات فوری :

- قطع تزریق خون و باز نگاه داشتن مسیر وریدی با نرمال سالین

-چک مجدد علائم حیاتی

-تایید هویت بیمار  با توجه به مستندات موجود (کیسه خون – فرم درخواست خون و …)به جهت کسب اطمینان از تزریق فرآورده مورد نظر به بیمار مورد نظر.

-اطلاع به پزشک معالج

-اطلاع به بانک خون

-ارسال کیسه و ست تزریق خون – نمونه خون و ادرار جدید از بیمار بعد از وقوع عارضه به بانک خون

کهیر

کهیروسایر علائم احتمالی همراه :

ادم صورت، ادم راههای هوایی ، علائم و نشانه های سیستم تنفسی تحتانی ، افت فشار خون ، شوک

اقدامات فوری :

-قطع تزریق خون و بازنگاه داشتن مسیر وریدی با نرمال سالین ،

-چک مجدد علائم حیاتی

-تایید هویت بیمار  با توجه به مستندات موجود (کیسه خون – فرم درخواست خون و …)به جهت کسب اطمینان از تزریق فرآورده مورد نظر به بیمار مورد نظر

-اطلاع به پزشک معالج

-اطلاع به بانک خون

-ارسال کیسه و ست تزریق خون – نمونه خون و ادرار جدید از بیمار بعد از وقوع عارضه به بانک خون

اقدامات مورد نیاز :

* تجویز آنتی هیستامین مانند : دیفن هیدرامین

*ادامه تزریق خون با نظارت دقیق و شدید پرستار و پزشک معالج در صورتی که کهیر پوستی کمتر از 3/2 سطح بدن باشد و بیمار علامت دیگری نداشته باشد و کهیر بیمار به درمان جواب داده و فروکش کرده باشد

توجه :

در صورتی که کهیر تمام سطح بدن را فرا گرفت و یا با سایر علائم سیستمیک همراه شد بایستی بلافاصله تزریق خون مجدداً قطع و اقدامات حمایتی – درمانی آغاز گردد .

افت فشار خون

تعریف :کاهش واضح فشارخون سیستولیک و یا دیاستولیک

* در کم فشاری مرتبط با تزریق خون بیمار علائم و نشانه های عوارض دیگر انتقال خون مانند (تب – لرز – تنگی تنفس و…) وجودندارد . درجه کاهش فشار خون که برای تشخیص لازم است مورد بحث بوده و در کل کاهش30-10 می لیتر جیوه را در فشار سیستول یا دیاستول خون شریانی به نسبت مقدار پایه قبل از تزریق در نظر می گیرند .

* کاهش فشار خون در خلل تزریق آغاز شده و با قطع تزریق خون بلافاصله بر طرف می گردد.
* چنانچه افت فشار خون تا 30 دقیقه بعد از قطع تزریق خون بر طرف نگردد قطعاًتشخیص دیگری مطرح می باشد .

اقدامات فوری :

-قطع تزریق خون و بازنگاه داشتن مسیر وریدی با نرمال سالین ،

-چک مجدد علائم حیاتی

-تایید هویت بیمار  با توجه به مستندات موجود (کیسه خون – فرم درخواست خون و …)به جهت کسب اطمینان از تزریق فرآورده مورد نظر به بیمار مورد نظر

-اطلاع به پزشک معالج

-اطلاع به بانک خون

-ارسال کیسه و ست تزریق خون – نمونه خون و ادرار جدید از بیمار بعد از وقوع عارضه به بانک خون

عوارض حاد مرتبط با تزریق خون (آلودگی باکتریایی)

منشأ آلودگی :

1- ورود فلورنرمال از پوست اهداء کننده در هنگام اهداء خون
2- باکتریمی مخفی در اهداء کننده
3- ورود باکتری در حین جمع آوری – تهیه و ذخیره سازی فرآورده بیشتر با فرآورده های پلاکتی اتفاق می افتد چون در دمای اتاق نگهداری می شوند .

علائم :

* تب – لرز – تاکی کاردی – افت فشار خون – شوک – نارسایی کلیه

درمان :

* تجویز آنتی بیوتیک وسیع الطیف

* عودت کیسه خون به بانک خون جهت انجام کشت و رنگ آمیزی گرم

* حفظ برون ده ادراری

* بررسی عوارض احتمالی موجود نظیر نارسایی کلیوی و یا تنفسی و DIC

پیشگیری :

* بررسی کیسه خون قبل از تزریق از جهت وجود علائم، همولیز ، کدورت ، گاز ، تغییر رنگ ، لخته توسط پرسنل بانک خون و پرستار

* بهتر است تزریق فرآورده گویچه قرمز در طی دو ساعت و تزریق پلاکت یا پلاسما در خلال 60 – 30 دقیقه کامل شود .

* فرآورده RBC  حداکثر می تواند 30 دقیقه در دمای اتاق (24-20) سانتی گراد پس از خروج از بانک خون در بخش نگهداری شود .

واکنش تب زای غیر همولتیک FNHTR

تعریف :

افزایش 1 درجه سانتی گراد یا بیشتر در دمای پایه بدن طی تزریق خون و یا در طی 2-1 ساعت بعد از اتمام تزریق خون .

مکانیسم :

* وجود آنتی بادی برعلیه آنتی ژن سیستم HLA موجود بر روی گلبول های سفید در گیرنده خون

* تجمع سیتوکین های تب زای محلول در واحد اهداء شده در حین ذخیره سازی .

درمان :

استفاده از مسکن استامینوفن .

نکته:معمولأ در FNHTR مابقی فرآورده خونی دیگرتزریق نمی گردد. مگر در موارد استثناء (ادامه تزریق در FNHTR مورد بحث می باشد و بستگی به نظر پزشک معالج -وضعیت بالینی بیمار و نتایج آزمایشات انجام شده از جمله رد واکنش همولیتیک داشته و در صورت ادامه تزریق باید با نظارت دقیق و شدیدپزشک معالج و پرستار انجام شود . )

واکنش همولیتیک حاد (AHTR)

علت :

در اکثر موارد به علت تزریق خون نامنطبق از نظر سیستم ABO به علت اشتباهات انسانی اتفاق می افتد

علائم :

تب – لرز همراه باسفتی عضلات- تهوع- استفراغ-اسها ل- افت فشار خون – درد قفسه سینه-درد پشت -  DIC و نارسایی کلیه-تنگی نفس-تاکیکاردی.

درمان :

* قطع فوری تزریق خون

* کنترل و حفظ برون ده ادراری به کمک مایعات و دیورتیک

*مُسکن

*درمان افت فشار خون

* ارسال کیسه و ست تزریق – خون نمونه خون و ادرار جدید از بیمار بعد از وقوع عارضه به بانک خون

واکنش آلرژی خفیف

علت :

حساسیت داشتن گیرنده خون به آنتی ژنهای موجود در پلاسمای اهداء کننده

علائم:

کهیر- خارش

درمان:

مصرف آنتی هیستامین

آنافیلاکسی

علت :

یکی از علل ان IgA deficiency می باشد .

علائم:

تنگی نفس برونکو اسپاسم – ادم لارنکس- افزایش فشار خون- ویز و در نهایت شوک

درمان :

* اکسیژن درمانی

* مصرف اپی نفرین

* قرار دادن بیمار در وضعیت TRENDELENBERG

* تجویز مایعات وریدی

* آنتی هیستامین (در صورت وجود کهیر )

* مصرف کورتون با توجه به شدت علائم

آسیب حاد ریوی مرتبط با تزریق خون ترالی (TRALI)

تعریف :

شروع ناگهانی هیپوکسمی در حین تزریق خون و یا 6 ساعت پس از تزریق به همراه ادم دو طرفه ریوی با منشأ غیر قلبی در بیماری که سابقه چنین مشکلی را قبل از تزریق نداشته است .

علت :

در بیشتر موارد علت وجود آنتی بادی برعلیه آنتی ژن سیستم HLA موجود برروی گلبول های سفید در اهداء کننده خون می باشد .

علائم :

تنگی نفس – هیپوکسمی – تب – تاکی کاردی- سیانوز-لرز-ادم ریوی.

درمان :

* درمان حمایتی است .

* اکسیژن درمانی در صورت هیپوکسی بیمار .

* مکانیکال و نتیلاسیون در موارد شدید .

- دیورز اندیکاسیون ندارد .

- ارزش استروئید ها در درمان ثابت شده نیست..

واكنش های همولیتیك تاخیری

بر طبق تعریف حد اقل 24 ساعت پس از تزریق خون اتفاق می افتد. زمان بین تزریق خون تا تشخیص یك DHTR روزها تا هفته هاست . بیشتر بیماران طی دو هفته اول پس از تزریق خون علائم را نشان می دهند . با این حال علائم بالینی DHTR شاید شش هفته بعد از تزریق تشخیص داده شوند .

علائم بالینی :

* همولیز معمولأ به صورت خارج عروقی است اما همولیز داخل عروقی نیز ممكن است اتفاق بیفتد .
خوشبختانه ، این واكنش ها نسبت به AHTR(واکنش حادهمولیتیک)با شدت كمتری رخ می دهند ، بنابراین شاید مورد چشم پوشی قرار گیرد .

* كم خونی غیر منتظره و تب به دنبال تزریق فرآورده گلبول قرمز مشخصه DHTR است .

* علائم بالینی دیگر : زردی – درد قفسه سینه – تنگی نفس به ندرت ممكن است علائم نا رسایی حاد كلیوی ایجاد شود .

* در بیماران مبتلا به بیماری سلول داسی شكل ممكن است ایجاد كریز كند .

علایم بالینی

راش ماكولو پاپولر، انتروكولیت و اسهال ، تب ، اختلال علكرد كبدی و پان سیتو پنی.
راش در تنه شروع شده و سپس و ممكن است به اندام ها هم برسد.

تشخیص

بیوپسی پوست

1- انفیلتراسیون لنفوسیتی دور عروقی سطحی
2- تشكیل بول های كراتینوسیتی نكروتیك

تشخیص افتراقی

• واكنش های دارویی
• بیماری های ویرا ل

از دیگرعوارض تزریق خون:

 هیپوترمی

 افزایش حجم داخل عروقی و نارسایی احتقانی قلب

 هپاتیت کلاسیک

 ایسکمی احشاء

 بیماری پیوند علیه میزبان

 پورپورا: پورپورا عارضه‌ی نادری بوده و خود را 1 تا 2 هفته پس از تزریق خون به صورت ترومبوسیتوپنی نشان می‌دهد. 7/1% مردم فاقد آنتی‌ژن اختصاصی پلاکتی (Zwa) PLA1 بوده لذا در خون این گروه آنتی‌بادی PLA1 وجود دارد. تزریق خون حاوی آنتی‌ژن PLA1 باعث جذب این آنتی‌ژن‌ها روی پلاکتهای گیرنده‌ی خون شده و این پلاکتها بنوبه‌ی خود با آنتی‌بادیهای PLA1 گیرنده‌ی خون واکنش نشان داده و باعث تخریب پلاکتها در کبد و طحال می شوند.

 افزایش تجمع آهن :هرواحدگلبول قرمز دارای250میلی گرم آهن است.ازآنجاکه هیچ مکانیسم فیزیولوژیکی برای دفع آهن اضافه دربدن وجودندارد(1میلی گرم درروز)بیمارانی که مکرراًخون دریافت میکنندپس ازمدتی دچار انباشتگی آهن میشوندوهموسیدروزیس درآنهابروزمیکند.

 هموسیدروز: هر واحد خون حاوی 250 میلی‌گرم آهن بوده و در تزریق مکرر خون (به عنوان مثال در بیماران تالاسمی) آهن در تمام بافتها از جمله کبد، پوست، قلب و غدد داخلی رسوب کرده و باعث سیروز کبدی شده و نیز با کاتالیز نمودن پراکسیداسیون چربی غشای سلولها و آزاد شدن آنزیم‌ها از لیزوزومها باعث تخریب و مرگ سلولی می‌شود.

 هیپرکالمی :میزان پتاسیم در خون ذخیره با عمر حدود سه هفته 5 تا 6 برابر می‌شود.

تزریق آن با سرعت بیش از 120 میلی لیتر در دقیقه باعث هیپرکالمی می‌شود

 هیپوکلسمی و مسمومیت سیترات: واحد خون سریعتر از 5 دقیقه یا بیش از 6 لیتر خون تزریق شود ممکن است مسمومیت با سیترات (غلظت مسمومیت mg/dl100) به وجودآید.

 اسیدوز: pH خون ذخیره به علت تولید اسید لاکتیک، اسید پیروویک و گاز CO2 و نیز وجود اسیدسیتریک، اسیدی و در حدود 6/6 تا 2/7 می‌باشد

 انتقال عفونتها:

1- ویروس ایدز (HIV)

2- هپاتیت B,C,D,G

3- سیتومگالوویروس (CMV)

4- ابشتاین بار ویروس (EBV)

5- سیفیلیس

6- تب مالت

7- یرسینیا

8- مالاریا

9- لیشمانیا

10- تریپتانوزومیاز-

11- Yaws

12- E.Coli (اشریشیاکولی)

13- استاف اپیدرمیدیس

14- باسیلوس سرئوس

15- پسودوموناز

 اقدامات آزمایشگاهی موردنیاز وقتی به واکنشهای ناشی از انتقال خون شک میکنیم:

1-بررسی مجددوقوع اشتباهات دفتری

2-ارسال نمونه خون جدید ازبیمارجهت:

=بررسی چشمی وجودهمولیزدرسوپرناتا نت نمونه قبل وبعدازتزریق
=تکرار آزمایشDATدرصورت حصول نتیجه مثبت انجام DATبرنمونه قبل از تزریق

3-ارسال نمونه ادرارجهت بررسی هموگلوبینوری
نتیجه گیری وجمع بندی

قبل ازتزریق خون:

=مراحل تزریق رابرای بیمار توضیح دهید.

=علائم حیاتی راطی15دقیقه اول وسپس بافواصل منظم در فرم نظارت برتزریق یادداشت کنید.
=درفرمهای مربوطه تاریخ وساعت-نوع ومقدارفرآورده –علائم حیاتی-عوارض مرتبط باتزریق خون راثبت نمایید.

=هیچ نوع دارویی نبایدبه کیسه خون اضافه گردد .زیراممکن است حاوی کلسیم باشندکه باسیترات موجوددرکیسه ایجادلخته کنند.محلول های دکستروز نیزباعث لیز گلبولهای قرمز میشود.

=تمام فرآورده هابایدتوسط یک ست تزریق که شامل فیلتر170-260میکرونی است تزریق شوند.

=استفاده ازBlood Warmerبرای گرم کردن خون فقط با صلاحدید پزشک قابل انجام است ودرضمن  استفاده از آب گرم وشوفاژو…به هیچ وجه جایز نیست.

=گرم کردن خون به میزان42درجه ممکن است باعث لیز خون شود.