آشنایی با انواع فرآورده های خونی و نحوه ی نگهداری اندیكاسیون ها و علائم اختصاری

فرآورده های خون آن دسته از مواد تشكیل دهنده خون هستند كه كاربرد درمانی داشته ،می توانند به وسیله سانتریوفیوژ، فیلتر كردن و منجمد نمودن با استفاده از روش های مرسوم انتقال خون تهیه گردند .

الف)پلاسمای تازه منجمد FFP

ب)کرایوپروسیپیتات

ج)کرایوپورپلاسما(CPP)(Cryo Poor Plasma)

د) خون کامل(whole blood)

ه)پلاکت متراکم(plateet concentration)

و) گلبول قرمزمتراکم(RBC)شامل:

∞گلبول قرمز شسته شده
∞ گلبول قرمز کم لکوسیت
∞ گلبول قرمز اشعه داده شده
∞ گلبول قرمز منجمدشده

الف) پلاسمای تازه منجمد

تعریف: مایع حاصل از یك واحد خون كامل است كه طی8-6 ساعت جمع آوری و درعرض یک ساعت منجمد می شود .

- حجم هر واحد تقریبا 250-200 میلی لیتر است .

این فرآورده دارای مقادیر نرمال فاكتورهای انعقادی و آلبومین ایمونو گلوبولین و آنتی ترومبین می باشد .

دمای مناسب برای نگهداری این فرآورده خونی در بانك خون 18- درجه سانتی گراد و پایین تر می باشد .

در هنگام استفاده از FFP  باید آن را در 37 درجه سانتی گراد ذوب كرد و پس از ذوب شدن در عرض حداكثر 4 ساعت مصرف كرد چنانچه پلاسمایی پس از ذوب شدن مورد استفاده قرار نگیرد ، می توان آن را در یخچال در دمای یك تا 6 درجه سانتی گراد گذاشت وتا 24 ساعت ، هنوز هم به عنوان پلاسمای تازه مورد استفاده قرار داد .

* سرعت تزریق  در بالغین : 300-200 میلی لیتر در ساعت

* سرعت تزریق  در كودكان : 120-60 میلی لیتر در ساعت

* باید از طریق فیلتر 260-170 میكرونی (صافی استاندارد) تزریق شود .

* در تزریق پلاسما احتیاجی به كراس مچ نیست. ولی همگروهی سیستم ABO بین دهنده و گیرنده را باید رعایت كرد و چنانچه پلاسمای هم گروه یا سازگار با بیمار یافت نشود ،می توان از پلاسمای اهداكننده گروه  AB به عنوان دهنده همگانی پلاسما استفاده كرد ، چون این افراد فاقد آنتی A  و آنتی B هستند .


* تجویز روتین RHIG بعداز تزریق حجمهای نسبتاًكوچك پلاسما اندیكاسیون نداشته اگر چه منطقی است خانم های RH  منفی در سنین باروری كه تحت PLASMA  EXECHANGE  قرار می گیرند ، هر سه هفته یكبار RHIG به میزان 50 میكروگرم دریافت نمایند.

* میزان درمانی پلاسما جهت تصحیح فاكتورهای انعقادی10cc تا 20ccبه ازای هر كیلوگرم وزن بیمار است .

اندیكاسیون های مهم تزریق پلاسما (FFP)

* كمبود چندین فاكتور انعقادی

* كوآگولوپاتی رقتی

* خونریزی در بیماری كبدی

* انعقاد داخل رگی منتشر (DIC)

* برگشت سریع اثر وارفارین در موارد خونریزی یا نیاز به جراحی

* TTP ترومبوتیک-ترومبوسایتوپنیک -پورپورا

* PT,PTT بیش از 5/1 برابر میانگین طیف مرجع

* كمبود فاكتورهای انعقادی (در صورت عدم دسترسی به كنسانتره فاكتور)

كنترا اندیكاسیون های تزریق پلاسما

پلاسماكنتراندیكاسیون ندارد امادرمواردزیرهم كمك كننده نمیباشد:

- افزایش حجم

- جایگزینی ایمنوگلوبولین هادرنقص ایمنی

- حمایت تغذیه ای وترمیم زخم

ب)كرایو پرسیپیتات Cryo precipitate)

تعریف: كرایو رسوبی ازFFPاست که به صورت کنترل شده ذوب گشته ومجدداًبا cc20-10پلاسمابصورت سوسپانسیون درآمده است. این فراورده حاوی فاکتورهای زیر است :

1-فاکتور VIII: به میزان 120-80 واحد بین المللی

2- فیبرینوژن mg 300-150

3- فاکتور فون ویلبراند(VWF) به میزان 70%-40% مقدار اولیه

4- فاکتور XIII به میزان 30% – 20% مقدار اولیه

5- مقادیر قابل توجهی فیبرونکتین

* حجم هر واحد تقریبا 15 میلی لیتر است.

* كرایو را پس از تهیه باید هر چه زودتر مصرف نمود و یا حداكثر در عرض 2 ساعت پس از تهیه در دمای -30 درجه سانتی گراد منجمد شود. كرایو باید از طریق فیلتر 260-170 میكرونی (صافی استاندارد ) تزریق شود .

* برای مصرف كرایو ابتدا باید در 37 درجه سانتی گراد ذوب شود وپس از ذوب شدن نباید دوباره منجمد گردد و لازم است هر چه سریعتر مصرف گردد. پس از ذوب شدن فقط حداكثر تا 24ساعت در دمای 6-1درجه قابل نگهداری و مصرف است .

* سرعت تزریق بسته به تحمل بیمار داشته و باید هر چه سریعتر تزریق شود .

* میزان مصرف كرایو بستگی به عوامل مختلفی داشته و به عنوان مثال برای هیپو فیبرینوژ نمیا معمولأ یك واحد (كیسه) به ازای هر 5 تا 10 كیلوگرم وزن بدن می باشد .

*استفاده ازفراورده سازگارازنظرABOبه ویژه برای کودکان که حجم خون آنهاکم است ارجحیت دارداماانجام آزمایش سازگاری قبل از تزریق لازم نمیباشدوچون حاوی گلبول قرمز نیست انجام آزمایشRHهم لازم نیست.

اندیكاسیون های مهم تزریق رسوب كرایو

* كمبود فاكتور 8 (در صورت عدم دسترسی به كنسانتره فاكتور )

* هیپو فیبرینوژنمی

* كمبود فاكتور 13

* خونریزی اورمیك (DDAVP در این حالت ارجحیت دارد )

* چسب فیبرین موضعی

ج) کرایوپورپلاسما(CPP)(Cryo Poor Plasma)

* حجم آن حدود 200 سی سی  می باشد. نام دیگر این فرآورده (CRYO PRECIPITATE-REDUCED ) می باشد .

* این فرآورده حاوی مقادیر خیلی كم فیبر ینوژن ، فاكتور (VIIIC) و فاكتور فون ویلبراند می باشد . لیكن سایر فاكتور های پلاسمایی را به حد كافی دارد .

* در درمان بیماران مبتلا به TTP  كاربرد دارد .

د)(Whole blood) خون کامل

* یك واحد خون كامل شامل 450 سی سی خون ( به طور متوسط ) و 63 میلی لیتر ماده ضد انعقاد – نگهدارنده است .

هماتوکریت آن 36 تا 44% است .

* در فرد بالغ مصرف یک واحد از آن هموگلوبین را g/dl 1 و هماتوکریت را 3% افزایش می دهد.
* تزریق خون کامل همگروه از نظر سیستم ABO  و RH با گیرنده الزامی است  .

* حتما از ست تزریق خون باید استفاده شود .

*اندیكاسیون های مصرف خون کامل جایگزینی بیش از یک حجم خون یا بیش از 4 -5 لیتر در طی 24 ساعت در یک فرد بالغ.

*مدت نگهداری35روز(باماده ضدانعقادCPDA-1)و21روز(باضدانعقادCPD)میباشدودمای خون کامل وخون فشرده 1-6درجه سانتی گراد است.

اندیکاسیون های مصرف خون کامل

1-Massive Transfusion (جایگزینی بیش ازیک حجم خون یابیش از4-5لیتردرطی 24ساعت دریک فردبالغ)

2-Exchange Transfusion(تعویض خون)

3-درمواردی که کنسانتره قرمز در دسترس نباشد.

کنترا اندیكاسیون های مصرف خون کامل

1-نارسایی احتقانی قلب

2  -آنمی مزمن

د-پلاكت متراكم (Platelet concentration)

تعریف:حجمی از سلولهای پلاكتی كه ازخون كامل جداشده است.

* حجم70-50 میلی لیتر

* دوز مناسب تزریق در بالغین به خوبی تعیین نشده است .ولی می توان پاسخ درمانی به تزریق را با محاسبه CCI  امكانپذیر نمود. معمولا یك دوز درمانی برای یك بیمار بالغ به 5 واحد یا بیشتر نیاز دارد .

* تزریق هر واحد پلاكت رندوم 10000 – 5000 در میكرولیترو پلاكت آفرزیس 60000-30000 در میكرولیتر پلاكت را افزایش می دهد .

* پلاكت در دمای 24-20 درجه سانتی گراد و به طور متوسط 22 درجه به مدت5-3 روزهمراه باتکانهای ملایم وآژیتاسیون  قابل نگهداری است.

* تزریق پلاكت همگروه و یا سازگار از نظر سیستم ABO با گلبول قرمز گیرنده توصیه می گردد.

بیماران RH  منفی بایستی پلاكت  RH  منفی دریافت نمایند به خصوص در كودكان و یا زنان در سنین باروری در غیر این صورت باید از ایمونوگلوبولین RH  استفاده شود .درموردسایربیماران تزریق پلاکت بدون درنظرگرفتن سازگاری ABOامکانپذیراست.

اندیكاسیون های مهم تزریق پلاكت

* ترومبوسیتوپنی به علت كاهش تولید پلاكت :

- پایدار سازی وضعیت بیمار   PIT<10,000

- در صورتی كه بیمار تب دارد  PIT<20,000

* در صورت خونریزی شبكیه یا CNS و خونریزی عروق كوچك به علت اختلال عملكرد پلاكت :
PIT<100,000

* درصورت خونریزی یاانجام اقدامات تهاجمی یاجراحی:    PlT<40,000-50,000

كنتر اندیكاسیون های تزریق پلاکت

* تزریق پلاكت در ITP  اندیكاسیون ندارد مگر در صورت خونریزی فعال .

* در(Heparin Induced Thrombocytopenia)HIT و TTPتزریق پلاكت می تواند زیان بار باشد .
و) گلبول قرمز(RBC)(Packed cell)

تعریف: حجمی ازخون كه سرم آن جداشده باشد.

* حجم هر واحد تقریبا 250 میلی لیتر است.

* فاصله زمانی مناسب برای تزریق Packed cellاز زمان ارسال توسط بانك خون تا شروع تزریق بر بالین بیمار 30 دقیقه می باشد .

* هماتوكریت گلبول قرمز متراكم  65 تا 80 درصد می باشد .

*مدت نگهداری (با ضد انعقاد CPDA-1) 35 روز می باشد دمای نگهداری خون كامل و خون فشرده 6-1 درجه سانتی گراد می باشد .

* سرعت تزریق در بالغین 300-150 میلی لیتر در ساعت و در كودكان 5-2 میلی لیتر به ازای هر كیلو گرم در ساعت است.

*تزریق RBC هم گروه و یا سازگار از نظر سیستم ABO با پلاسمای گیرنده الزامیست .

*در فرد بالغ مصرف یك واحد از آن هموگلوبین را g/Dl 1 و هماتوكریت را 4-3 در صد افزایش می دهد. در اطفال تزریق به میزانMl/kg 8-10 هموگلوبین را g/Dl2 هماتوكریت را 6 درصد افزایش می دهد.

اندیكاسیون های مهم تزریق گویچه های قرمز

* آنمی علامت دار در یك بیمار با حجم خون طبیعی (علائم مانند نارسایی احتقانی قلب ، آنژین و …)

* از دست دادن حاد خون بیشتر از 15 % حجم خون تخمین زده شده ACUTE BLOOD LOSS>15%

*HB<9  قبل از عمل جراحی و انتظار از دست دادن بیش از  500 ml خون در عمل جراحی

* HB<7 در یك بیمار بد حال و بحرانی

* HB<8 در بیمار مبتلا به سندرم حاد عروق كرونر

* HB<10 همراه با خونریزی ناشی از اورمی یا ترومبوسیتوپنی

*  در بیماری سلول داسی شكل (SCA)

تذكر :

جهت تزریق خون کامل و Packed cellسازگاری ABOوانجام کراس مچ الزامی است.