بیماران  دچار اختلال وسواسی ـ جبری افراد عاقل و سالمی هستند كه كارهای جنون‌آمیزی انجام می‌دهند. اختلال وسواس فكری ـ عملی از دو جزء تشكیل می‌شود كه ما آن را از آنها گرفته‌ایم، وسواس‌های فكری و وسواس‌های عملی، وسواس‌های فكری‌،‌ افكار، تصورات یا تكانه‌های تكراری هستند كه هشیاری را اشغال می‌كنند، اغلب نفرت انگیزند ، و كنارگذاشتن یا كنترل كردن آنها بسیار دشوار است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، بیمار می‌داند كه افكار، زاییده ذهن او هستند و از خارج به او تحمیل نشده‌اند. وسواس‌های عملی، پاسخ‌هایی هستند كه به افكار وسواسی داده می‌شوند.

این وسواس‌ها شامل تشریفات مقرراتی (مثل شستن دست یا وارسی یا پاك كردن) یا اعمال ذهنی (نظیر شمردن یا دعا كردن یا تكرار بی‌صدای كلمات) هستند كه شخص احساس می‌كند مجبور به انجام آن‌ها در پاسخ به وسواس فكری است. هدف وسواس‌های عملی پیشگیری یا كاهش پریشانی و یا جلوگیری از رویدادهای هولناك است.

وسواس‌های فكری و افسردگی بالینی اغلب اوقات در یك شخص واحد نمایان می‌شوند، كه در این صورت آنها را اختلال‌های هم‌آیند می‌نامند.

به‌طور كلی، زنان احتمالاً 2 برابر مردان آسیب‌پذیز در برابر OCD هستند، اما مردان بیشتر اعمال اجباری داشته، درحالی كه زنان افكار وسواسی دارند . شروع آن در كودكی و اوایل نوجوانی در پسرها، اما در دخترها، شروع اختلال در اوایل بزرگسالی است

گروه بیماری:اضطراب

علائم وقتی بیدار شدم احساس كردم خیلی داغ هستم.

A . وجود فكر وسواسی یا عمل وسواسی. فكر وسواسی به طوریكه با (1)، (2)، (3) یا (4) تعیین می‌شوند:

1) افكار، تكانه‌ها، یا تصاویر ذهنی تكراری و مقاوم كه زمانی در طول اختلال برای شخص، مزاحم و نامتناسب شمرده می‌شوند و اضطراب و ناراحتی بارز به وجود می‌آورند.

2) افكار، تكانه‌ها، و تصاویر ذهنی فقط نگرانی ساده در مورد مسائل زندگی واقعی نمی‌باشند.

3) شخص می‌كوشد این افكار یا تكانه‌ها را نادیده بگیرد یا از ذهن خود كنار بزند یا آن‌ها را با عمل یا فكر دیگری خنثی كند.

4) شخص واقف است كه افكار، تكانه‌ها یا تصاویز ذهنی وسواسی حاصل ذهن خود او هستند (نه مثل «تزریق به افكار» از خارج تحمیل نمی‌شوند).

اعمال وسواسی به‌طوری كه با (1) یا (2) تعیین می‌شوند:

1) رفتارهای تكراری (مثل شستن دست‌ها، منظم كردن و وارسی) یا اعمال ذهنی مكرر (مثل دعا، شمارش، تكرار كلمات به آرامی) كه شخص احساس می‌كند در پاسخ به افكار وسواسی، یا مطابقت با اصولی كه فرد ناگزیر از انجام دقیق آن‌ها است، مجبور است آن‌ها را انجام دهد.

2) رفتارها یا اعمال ذهنی برای خنثی سازی یا پیشگیری از ناراحتی یا وقوع یك اتفاق یا رویداد ترسناك طرح‌ریزی می‌شود، معهذا این رفتارها یا اعمال ذهنی رابطه‌ای واقع‌گرایانه با آنچه قرار است خنثی شده یا پیشگیری شود ندارد، یا آشكارا افراطی است.

B . زمانی در طول اختلال، شخص به افراطی یا غیرمنطقی بودن افكار و اعمال وسواسی وقوف پیدا كرده است. توجه: این موضوع در مورد كودكان ممكن است صدق نكند.

C . افكار و اعمال وسواسی ناراحتی شدیدی ایجاد می‌كنند: وقت‌گیر هستند (بیش از 1 ساعت در روز وقت می‌گیرند). یا به‌طور قابل ملاحظه‌ در برنامه‌های معمول، عملكرد شغلی، یا فعالیت‌های اجتماعی و روابط با دیگران تداخل می‌نماید.

D . اگر یك اختلال محور I دیگر وجود داشته باشد، محتوی افكار و اعمال وسواسی محدود به آن نیست (مثل اشتغال ذهنی با غذا در اختلال خوردن، كندن مو در تریكوتیلومانیا، نگرانی در مورد ظاهر در اختلال بدریخت‌انگاری بدن؛ اشتغال ذهنی با داروها در اختلال مصرف مواد؛ اشتغال ذهنی با ابتلا به یك بیماری جدی در خود بیمارانگاری؛ یا نشخوار ذهنی با احساس گناه در صورت وجود اختلال افسردگی اساسی؛ اشتغال ذهنی به تمایلات جنسی یا تخیلات در صورت وجود پارافیلیا.

E. اختلال ناشی از تأثیر مستقیم یك ماده (مثل داروهای نسخه شده یا مورد سوءمصرف) یا اختلال طبی عمومی نمی‌باشد. منبع: APA، DSM-TV، 1994


علل 1. می‌تواند تا حدی ارثی باشد

2. گاهی اختلال به دنبال یك تجربة آسیب‌زا به‌وجود می‌آید(افرادی كه تجاوز جنسی را تجربه كرده‌اند)

3. هنگامی که دچار نوعی فروپاشی عصبی میشوند.

سه دیدگاه نظری وجود دارد:

روان‌پویشی

امیال و تعارض‌های قدرتمند و فجیع كه سركوب شده و تهدید به وارد شدن به هشیاری شده‌اند، فرد را در معرض وسواس‌های فكری قرار می‌دهند و پذیرش دفاع جابجایی و جانشین سازی، نزدیك‌ترین مكانیزم را برای تسكین فراهم می‌آورد

شناختی ـ رفتاری

• پیشینة افسردگی، خاك حاصلخیزی برای اختلال وسواسی فكری ـ عملی است.

• با تسكین دادن موقتی اضطراب تقویت می‌شود

زیست پزشكی

پژوهشگران زیست‌پزشكی ادعا می‌كنند كه اختلال وسواس فكری ـ عملی (OCD) ، یك بیماری مغزی است. چهار نوع شواهد برای این دیدگاه وجود دارد:

• علائم عصب‌شناختی(OCD درست بعد از آسیب مغزی ایجاد می‌شود و همچنین با اختلال‌های عصب‌شناخت دیگری چون صرع نیز هم‌آیند است)

• نابهنجاری‌های اسكن مغزی( زیاد بودن فعالیت مناطق مغزی چون هستة دمی ،‌ كرتكس حدقه‌ای
پیشانی، و كرتكس كمربندی )

• محتوای بدون وسواس‌های فكری و عملی

• داروی مؤثر (كه برای درمان است)

عوارض ‌كلومی پرآمین دارویی عالی نیست. تقریباً نیمی از بیماران به خاطر عوارض جانبی آن، از جمله،‌ خواب آلودگی، یبوست، و از دست دادن میل جنسی، آن را مصرف نمی‌كنند. نشانه‌های آنها كاهش می‌یابند، اما آثار افكار وسواسی معمولاً باقی می‌مانند

تست تشخیص:

این پرسشنامه سه مؤلفة اصلی اختلال‌های وسواسی فكری ـ عملی را مجزا می كند؛ نظافت، وارسی و تردید. اینها پاسخ‌هایی است كه بیماران مبتلا به اختلال وسواسی ـ عملی به این پرسشنامه دادند.

مؤلفه‌های اختلال وسواس فكری ـ عملی پاسخ بیمار نظافت

1ـ من زیاد نگران نظافت نیستم.

2ـ من به خاطر احتمال آلودگی، از تلفن‌های عمومی استفاده نمی‌كنم.

3ـ من می‌توانم بی‌درنگ از توالت‌های خوب نگهداری شده استفاده كنم.

4ـ من صبح‌ها وقت نسبتاً زیادی را صرف شستن دست و صورتم می‌كنم. غلط

وارسی

1ـ من اغلب مجبورم چیزها ( گاز، شیرآب. درها) را بیش از یك بار وارسی كنم.

2ـ من نامه‌ها را قبل از پست كردن چندین بار از نو وارسی می‌كنم.

3ـ من اغلب گرفتار افكار ناخوشایند می‌شوم و به سختی می‌توانم از شر آنها خلاص شوم.

تردید ـ وجدان

1ـ من وجدان بسیار سختگیری دارم.

2ـ من معمولاً دربارة كارهای ساده‌ای كه هر روز آنها را انجام می‌دهم، تردید جدی دارم.

3ـ هیچ یك از والدین من در طول دوران كودكی‌ام خیلی سختگیر نبودند.

عوارض ‌كلومی پرآمین دارویی عالی نیست. تقریباً نیمی از بیماران به خاطر عوارض جانبی آن، از جمله،‌ خواب آلودگی، یبوست، و از دست دادن میل جنسی، آن را مصرف نمی‌كنند. نشانه‌های آنها كاهش می‌یابند، اما آثار افكار وسواسی معمولاً باقی می‌مانند

تست تشخیص:

این پرسشنامه سه مؤلفة اصلی اختلال‌های وسواسی فكری ـ عملی را مجزا می كند؛ نظافت، وارسی و تردید. اینها پاسخ‌هایی است كه بیماران مبتلا به اختلال وسواسی ـ عملی به این پرسشنامه دادند.

مؤلفه‌های اختلال وسواس فكری ـ عملی پاسخ بیمار نظافت

1ـ من زیاد نگران نظافت نیستم.

2ـ من به خاطر احتمال آلودگی، از تلفن‌های عمومی استفاده نمی‌كنم.

3ـ من می‌توانم بی‌درنگ از توالت‌های خوب نگهداری شده استفاده كنم.

4ـ من صبح‌ها وقت نسبتاً زیادی را صرف شستن دست و صورتم می‌كنم.

وارسی

1ـ من اغلب مجبورم چیزها ( گاز، شیرآب. درها) را بیش از یك بار وارسی كنم.

2ـ من نامه‌ها را قبل از پست كردن چندین بار از نو وارسی می‌كنم.

3ـ من اغلب گرفتار افكار ناخوشایند می‌شوم و به سختی می‌توانم از شر آنها خلاص شوم.

تردید ـ وجدان

1ـ من وجدان بسیار سختگیری دارم.

2ـ من معمولاً دربارة كارهای ساده‌ای كه هر روز آنها را انجام می‌دهم، تردید جدی دارم.

3ـ هیچ یك از والدین من در طول دوران كودكی‌ام خیلی سختگیر نبودند.

روش درمان دارو درمانی

داروی آنافرانیل (كلویی پرآمین)، مهاركننده جذب مجدد سروتونین (SRI)که داروی  قوی ضدافسردگی است.

SSRI’s (مهاركننده‌های جذب مجدد سروتونین) شامل فلئوكزتین (پروزاك)، فلوكسامین (لوواكر) سرترالین (زولوفت )، و پاركستین (پاكسیل ) از پلاسیبو بسیار بهتر بر روی OCD تأثیر می‌گذارند.

نشانه‌های OCD را در بسیاری از بیماران OCD تسكین می‌دهد. . پژوهشگران پیشنهاد كرده‌اند كه این داروها موجب كاهش فعالیت سروتونین شده و تاحدی بهبودی را تبیین می‌كند
درمان رفتاری

تركیبی از سه شیوة رفتار درمانی

- جلوگیری از پاسخ

- غرقه‌سازی

- سرمشق‌گیری

در درمان اختلال وسواسی فكری ـ عملی به‌كار رفته‌اند

این شیوه‌ها برای درمان بیماری كه به صورت وسواسی فكر می‌كرد ممكن است آلوده به میكروب‌ها باشد و در نتیجه روزی چهارساعت را صرف شستن خودش می‌كرد، به‌كار برده شدند. در جریان درمان، او ابتدا دید كه درمانگر خودش را به كثیفی آلوده كرد (سرمشق‌گیری)، بعد او را ترغیب كرد كثیفی و گردوخاك را از تنش پاك كند (غرقه‌سازی) و بدون اینكه دستهایش را بشوید آن را تحمل كند. (جلوگیری از پاسخ) بعد از ده جلسه كه بیمار خودش را كثیف كرد و بدون شستن دست‌هایش صرفاً آنجا نشست، افكار آلودگی كاهش یافته و تشریفات شستن از آن پس در زندگی روزانه او واقع نشدند.

(1) با نشان دادن این موضوع به بیمار كه هیچ رویداد ناگواری در موقعیتی كه از آن می‌ترسد اتفاق نخواهد افتاد (خاموشی پاولفی)

(2) با نشان دادن این موضوع به بیمار كه حتی در صورت انجام ندادن تشریفات، هیچ رویداد ناگواری رخ نخواهد داد (خاموشی وسیله‌ای وسواس عملی)منجر به درمان میشود.